Spor uzun vadede fiziksel ve bilişsel fayda sağlasa da kitap okuma işlevi için motive edici olamıyor. Uzmanlara göre, antrenman sonrası fiziksel ve mental yorgunluk, vücudun ve beynin toparlanma sürecine girmesine neden olur. Egzersiz sırasında kaslar glikojen depolarını tüketir, laktik asit birikir ve vücut enerjiyi toparlamak için dinlenmeye öncelik verir. Bu durum zihinsel enerjiyi de düşürür. Ayrıca, kortizol (stres hormonu) geçici yükselip odaklanmayı etkileyebilir. Yüksek yoğunluklu antrenmanlarda bu daha belirgindir. Bununla birlikte, antrenman sırasında terleme ile su ve elektrolit kaybı olursa beyin sislenir ve okumak zorlaşır. Yorgunluğun yanı sıra endorfin ve dopaminin artışı ile hızlı bir döngüye girilir. Oysa kitap okumak yavaş ve uzun süre dikkat isteyen bir eylemdir.
Türkiye’de genel olarak 15 yaş üstü bireylerin yüzde 27’si düzenli kitap okurken yüzde 73’ünün hiç veya nadiren kitap okuduğu öne sürülüyor. Profesyonel sporcuların kitap okuma alışkanlığı hakkında net ve geniş çaplı bir bilgi bulunmasa da bireysel örnekler ve öğrenciler üzerinde yapılan çalışmalar üzerinden konu ele alınabilir. Bu çerçevede Dergi Park’ın web sitesinde yer alan bir araştırmaya göre; gençler spor, okul ve sosyal hayatın kendilerine kitap okumak için vakit bırakmadığını ifade ediyor. Yapılan başka bir araştırmaya göre de spor odaklı eğitimde (Beden eğitimi, spor lisesi) okuma teşvikinin de daha az olduğu belirtiliyor.
Diğer taraftan, hayatın yoğun koşturmacası içerisinde olmasına rağmen kendine kitap okumak için zaman ayıran profesyonel sporcular da karşımıza çıkabilir. Örneğin; LeBron James (NBA), hokey (Huges kardeşler), Chris Bosh, Victor Wembenyama (NBA) ve A.J. Brown gibi oyuncular maç öncesi veya antrenmanlarda kitap okuduklarını dile getiriyor. Türkiye’den de direktör Gökhan İnler ve Nuri Şahin ön plana çıkıyor. Bunlara ek olarak Bursa Mustafakemalpaşa Belediye Spor Kulübü, İstanbul Taşlıtarla Spor Kulübü, Eskişehir Sağlıkspor Futbol Okulu, Kayseri Tomarza Gençlik ve Spor Kulübü de düzenlediği antrenman öncesi kitap okuma etkinlikleri ile ön plana çıkıyor.
Sporcuların antrenmanlar ile dolu yorucu yaşam tarzı içerisinde kitap okumak için biraz zaman ayırması zihinsel faaliyetler açısından da fayda sağlar. Yoğun antrenman, seyahat ve yorgunluk nedeniyle okumak çok zor olsa da NBA’deki Spurs Book Club (Harrison Barnes & Victor Wembanyama), NFL’deki Tackle Reading gibi örnekler ve mental performans çalışmaları gösteriyor ki, bu alışkanlık geliştirilebildiği gibi performansa da katkı sunar. Uzmanlara göre, transferler ve özel hayatları ile gündemde olan profesyonel sporcuların kitap okuma alışkanlığı edinmesi için hem bireysel hem de kurumsal seviyede birçok strateji uygulanabilir.
1. Kulüp ve Federasyon Düzeyinde Yapılacaklar:
- Haftada 1-2 kez kısa tartışma seansları (20-30 dk). Sporcuların kendi seçtiği veya mental performans odaklı kitaplar üzerinden ilerlenebilir.
- Maç öncesi/sonrası veya seyahatlerde kısa okuma zamanı ayırılabilir. Audiobook’ları uçak/otobüs yolculuklarına uyarlanabilir.
- Kulüp tesislerinde kitap köşesi veya e-kitap/audiobook aboneliğinin yanı sıra Gökhan İnler’in OkumayISEV projesi gibi kulüpler de çocuklara kitap dağıtarak rol model olabilir.
- Okunan kitap başına puan, bonus veya dinlenme günü gibi küçük ödüller verilebilir. Okuduklarını paylaşma günleri düzenlenebilir.
2. Bireysel Seviyede Öneriler:
- Küçük ve gerçekçi hedeflerle başlanabilir. Örneğin, günde 10-20 sayfa veya haftada 1 bölüm bitirilebilir. “Her şey ya da hiçbir şey” yaklaşımı yerine tutarlılık ön planda olmasında fayda vardır.
- Sabah veya hafif antrenman günlerinde deneyin; akşam yoğun yorgunlukta zorlamayın.
- Sporculara hitap eden kitaplarla motive edilebilir. Örneğin; biyografiler, mental performans, alışkanlık veya ilham verici kurgu kitaplar. Hızlı ödül veren spor disipliniyle bağdaştırın.
- Okuma arkadaşı veya koçla ilerlemeyi takip edin. Kısa özet paylaşımı veya podcast tarzı tartışmalar.
Antrenmanlar ile geçen yoğun ve yorucu programlar açısından düşünecek olursak, spor ile kitap okuma alışkanlığı arasında ters orantı var gibi görünüyor. Fakat düzenlenecek kısa süreli ve motive edici etkinlikler ile az da olsa kitap okunması sağlanabilir.
Yorum Yazın